Kamp Westerbork 

 

 

 

 

 


 

westerbork

Eline v.d. Meulen

Werkstuk april/mei 2005

Groep 8

 

Inleiding:

 

Mijn werkstuk gaat over kamp Westerbork omdat het dit jaar 60 jaar geleden is dat kamp Westerbork is bevrijd door de Canadezen. Dit was voor mij ook een reden om naar kamp Westerbork toe te gaan, en zo meer te leren over het kamp en zijn geschiedenis. De informatie die ik hier in dit werkstuk geef, komt van het internet, ik heb een e-mail naar info@westerbork.nl gestuurd die je aan het eind van m’n werkstuk kan lezen en ik ben dus naar het kamp toe geweest en daar heb ik folders gekregen. Ik heb alles in het zwart-wit geprint omdat de Tweede Wereldoorlog een zwarte bladzijde is in de geschiedenis van de mens in Nederland.

 

 

 

Eline v.d. Meulen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Inhoudsopgave:

 

Inleiding: 2

1.     Geschiedenis van kamp Westerbork. 4

1.1       Aanpassingen. 4

2.     Kamp Westerbork tijdens de oorlog. 5

2.1       Werk en onderwijs. 5

2.2       Dagelijks leven. 6

2.3       Geruchten. 6

3.     Deportatie. 7

3.1       Op transport 7

3.2       De trein. 7

3.3       De reis. 8

4.     De bevrijding. 8

5.     Kamp Westerbork na de oorlog. 9

6.     Anne Frank over kamp Westerbork. 9

7.     Nieuws rond Westerbork, 2005. 10

8.     Uitleg bij de foto’s. 11

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.    Geschiedenis van kamp Westerbork

 

In Duitsland had Adolf Hitler in 1933 de macht gekregen. Dat was voor Hitler een begin om de joden terug te pakken. Dit wou hij doen omdat hij dacht dat joden de stichters van al hun problemen in Duitsland waren. Ook begon Hitler een jacht naar politieke tegenstanders en zigeuners. Na de nacht van 9 op 10 november 1938, de kristallnacht, werd het voor de joden in Duitsland wat te veel. Ze vluchtten naar Nederland. De regering in Nederland zetten meer dan 600 extra grenswachters neer, om hun ‘eigen volk’ te beschermen. Toch kwamen er nog 10.000den mensen illegaal Nederland binnen. Voor de opvang van de joden wou de regering geen cent uitgeven. Veel kinderen zaten eerst in opvanghuizen, en er werden ook steeds meer opvanghuizen geopend. Er moest dus eigenlijk één centraal vluchtelingenkamp komen. En die kwam er! Eerst zou die op de veluwe gebouwd worden, omdat het er rustig en ruim was, maar de ANWB was er tegen omdat het een natuurgebied was. Later besloten ze dat ze het kamp in Drenthe zouden bouwen: Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork.

 

In 1939, nog voor de oorlog, werd het als tijdelijke verblijfplaats gebruikt voor de gevluchte joden. De vluchtelingen in het kamp waren heel bang over wat Hitler van plan was... Met angstige ogen keken ze naar de kaart van Nederland en zagen dat Westerbork dicht bij de grens met Duitsland lag. Een hele poos bleef het kamp dun bevolkt. Op 9 oktober 1939 kwamen de eerste 22 bewoners aan. Zij konden meteen met de inrichting van de barakken beginnen. Eind januari 1940 waren dat er nog maar 167 personen. En vanaf februari kwam de vaart erin. Eind april had Westerbork al 749 vluchtelingen. Sommige waren sterk, maar lang niet allemaal!

 

Toen de oorlog op 10 mei 1940 uitbrak, konden ze niet meer terug. Nederland had zich overgegeven na een bombardement op Rotterdam. Kamp Westerbork was geen gewoon Centraal Vluchtelingenkamp meer, maar het werd een doorgangskamp. De Duitsers noemden het een Judendurchgangslager. Van hier uit    werden joden, zigeuners en verzetstrijders naar vernietigingskampen gebracht zoals Auschwitz en Sobibor. De mensen in Westerbork hebben nog geprobeerd te vluchten. Dit ging zo: ze hadden een plan voorbereid dat ze in de trein naar Zeeland gingen en daarna door naar Engeland. Maar dit ging totaal mis. Verder dan Zwolle kwamen ze namelijk niet. De Ijsselbrug was opgeblazen. Toen gingen ze naar de aflsluitdijk, maar in Leeuwarden stopte de reis. Eerst werden ze nog in gezinnen opgevangen, maar al snel moesten ze terug naar kamp Westerbork.

 

 

 

 

 

 

1.1             Aanpassingen

 

In Nederland werden maatregelen genomen. In het jaar 1941 was het verboden voor joden in o.a.: cafés, zwembaden, sportvelden, museums, dierentuinen, bibliotheken, schouwburgen enz. Mensen die bij de overheid werkten (b.v.b. ambtenaren) moesten een Ariërverklaring ondertekenen. Als je die ondertekende was je jood. Snel daarna werden alle joodse ambtenaren ontslagen. Dit was het eerste gedeelte van de jodenvervolging. De tweede stap was de jodenster (davidster). Die werd op 2 mei 1942 ingevoerd.

 

Dit is een jodenster.

 

2.    Kamp Westerbork tijdens de oorlog

 

De winter van 1941-1942 was heel erg koud. Het vroor hard en de brandstof raakte op. Alles wat wilde branden haalden ze van de vuilnisbelt af. Ook het eten was niet goed, want de kampboerderij was niet altijd in staat om alle mensen in het kamp te voeden.

 

Na februari 1942 werd er hard gebouwd. Er kwamen meer barakken bij, en ook nog wat kleine gebouwtjes. Ze verwachtten een hele hoop mensen.  

 

2.1                Werk, onderwijs en regels

 

Dichtgeplakte brieven mochten niet worden verzonden. Ook het fietsen was verboden. Iedere barak had een barakleider. Als je ouder was dan 15 moest je werken. Kinderen kregen een kwartje, echtparen 60 cent en voor elk kind die zij hadden kregen ze 2 dubbeltjes extra. Je mocht trouwens niet praten op het werk...

 

Voor de kinderen leek het kamp nog normaler dan voor volwassenen. Ze moesten, net als thuis, naar school. De kinderen van 1 tot 6 jaar konden naar crèche en de kleuterschool. Voor de oudere kinderen gold een leerplicht tot 15 jaar. Zo leidden de kinderen overdag een zo gewoon mogelijk kinderleven.

 

Kinderen in kamp Westerbork

 

Had je een baantje in het kamp, dan je had ‘geluk’, want je deportatie naar het oosten werd voorlopig uitgesteld. En dat was goud waard. Was je echt een ‘populaire’ jood in het kamp, dan woonde je zelfs in een apart huisje. En dat was stukken beter dan in zo’n vieze grauwe barak. Daarom deed ook iedereen z’n best om een baantje te krijgen. Vliegtuigen slopen was een bekend baantje. De neergestorte toestellen werden naar Westerbork gesleept en daar uit elkaar gehaald.

 

2.2                Dagelijks leven

 

In kamp Westerbork viel het op zich nog wel mee. Er waren cursussen en je kon er sporten. Ook winkelen was mogelijk! Het kamp had zijn eigen geld. Daarmee kon je in het Lagerwarenhaus en de Lagerkantine (Kampwarenhuis en Kampkantine) terecht. Er was zelfs een wisselkantoor waar het laatste 'gewone' geld voor de biljetten van het Lager Westerbork ingewisseld kon worden. In Westerbork waren veel artiesten. En veel artiesten betekent dus ook veel optredens. Maar op het podium werd niet alleen toneel gespeeld, maar er was ook een symfonieorkest. Dus je kon er ook naar muziek luisteren.

 

De trots van kamp Westerbork was dan wel de ziekenzorg. Wie patiënt was, had niet te klagen. In het kamp waren veel joodse mensen die chirurg, tandarts of arts waren. Een baantje in de verpleging wouden zoveel, dat met gemak het beste personeel uitgezocht kon worden. Op een moment in de tijd van 1942/1945 had het ziekenhuis 1725 bedden, 120 artsen en 1000 man of vrouw aan personeel.

 

Sporten in kamp Westerbork was een grote afleiding. Vooral jonge kampbewoners deden hier aan mee. Er werden veel competities gehouden in verschillende soorten sport.

De oude gevangenen konden hier mooi naar kijken. Er werd vooral gevoetbald, gehandbald, gekorfbald, gebokst, hardgelopen en geschaakt.

 

Een barak van binnen door iemand getekend die er toen destijds ‘leefde’.

 

2.3                Geruchten

 

Het eten was dan niet best en de hygiëne al helemaal niet, toch viel kamp Westerbork, vergeleken met de andere kampen, heus wel mee. De regels werden nog wel weer wat strenger aangepakt. Mutsen en petten moesten af voor ieder die een uniform droeg. Wie met een kaal hoofd door het kamp liep, moest als ze een Hollander of een Duitser tegenkwamen in de houding gaan staan.

 

Tijdens het eten, de wandelingen en het sporten was men geruchten aan het verspreiden. Nieuws kwam altijd binnen. In een kamp ging de hoop fluisterend rond. Er was nieuws dat de deportatie treinen stopten, dat Hitler weg was, dat ieder moment de geallieerden op de Duitsers zouden schieten, en dat de oorlog snel voorbij zou zijn. De kampbewoners merkten dat wel door de vaak overvliegende bommenwerpers. En hoe erg Westerbork ook was, je hoefde achter prikkeldraad in elk geval niet bang te zijn voor razzia's. En dan waren er de roddels, de onderlinge ruzies, de vriendschappen, de vrijpartijen, en de diefstallen. Telkens aanleiding voor een nieuw babbeltje. Wie het langst in het kamp woonde kon het meest vertellen. Sommige bewoners verkochten zelfs nieuwtjes, tegen betaling van één sigaret.

 

3.    Deportatie

 

93 Treinen zijn er naar het Oosten vertrokken. Bijna allemaal vanaf de Boulevard des Misères, want zo werd de lange rechte hoofd laan, met daarnaast een spoorlijn, genoemd. Hij liep dwars door het kamp en was voor bijna alle kampbewoners zowel punt van aankomst als plaats van vertrek. De eerste treinen waren nog vanaf het 'stationnetje in de rimboe' bij Hooghalen vertrokken, maar op 2 november 1942 werd de lijn tot in het kamp doorgetrokken. Er waren toen al 25 transporten geweest.

 

3.1                Op transport

 

Op 15 en 16 juli 1942 waren de eerste reizigers naar het onbekende oosten van Europa vertrokken. 2030 joden, onder wie een aantal weeskinderen, vormden het begin van een lange rij slachtoffers. Eerst denderden de treinen nog zonder vaste regel naar de vernietigings- en werkkampen, maar vanaf februari 1943 gold een vaste regel: dinsdag transportdag.

De kampbewoners leefden van 'dinsdag tot dinsdag'. Dat duurde tot 13 september 1944. Toen vertrok de laatste trein met 279 personen naar Bergen-Belsen. Daaronder waren 77 kinderen die op hun onderduikadressen gepakt waren. Bijna 107.000 joden waren, het meest via Westerbork naar het Oosten weggevoerd. Daarnaast 245 Sinti en Roma en enkele tientallen verzetsstrijders.

 

 

 

 

 

 

                                  

3.2                De trein                                                                            

 

Wie zijn naam hoorde roepen wist wat ie moest doen. Hij pakte zijn bezittingen in dezelfde koffer of rugzak waarmee hij naar Westerbork was gekomen. Dan naar de Boulevard des Misères waar de lange trein klaarstond. Wie bleef, kon tenminste weer een week vooruit. Wie ging, wist dat aan een lange spanning een treurig einde was gekomen. Nog erger was het met de gezinnen gegaan die uit elkaar waren gehaald. De deuren van de wagons waren opengeschoven. Ouderen moesten bij het instappen worden geholpen. Snel werd iedereen geteld. Een man van de OD (ordedienst) kalkte dat getal groot op de buitenkant, zodat ze bij aankomst snel zagen of iedereen er nog wel was. Ontsnappen kon niet. De wagons zaten, op 2 raampjes na waar tralies voor zat, helemaal dicht.

 

3.3                De reis        

 

Alle treinen reden rustig door Nederland. Nergens een overval, niks! De trein was meestal een goederen- of vee wagon. Soms lag er in zo’n wagon stro of was er een dun matje neergelegd. Dat was dan ‘luxe’, want in andere treinen die bijvoorbeeld naar Auschwitz en Sobibor gingen hadden ze dat niet. Ooit is het voorgekomen dat de joden die weg zouden gaan wekenlang in een trein op het station hebben gewacht, omdat er bombardementen waren.

 

In de wagon stonk het heel erg en er was bijna altijd lawaai. Mensen werden ziek en mensen stierven. Het ergste was nog wel dat ze geen water hadden. Vooral de kleine kinderen konden daar niet zonder. In de winter was het ’s nachts steenkoud. Er zijn wagons geweest waar ze moppen en problemen vertelden, maar ook waar hele voorstellingen werden gehouden.

 

4.                   De bevrijding

 

In april 1945 was er al vreugde omdat de Canadezen naar het noorden kwamen. Er werd veel gezongen en gedronken, NSB-ers werden opgesloten, en moffenmeiden kaalgeknipt. Op 12 april werd kamp Westerbork bereikt door de Canadezen. Er waren toen nog maar 876 gevangenen in het kamp, waaronder 300 joden, die na het laatste transport in Westerbork zijn achtergebleven. De anderen waren opgepakte onderduikers. Veel gevangenen hadden geen geduld om het moment van de bevrijding af te wachten, en gingen ervan door. 

 

De bevrijding in kamp Westerbork

 

Thuis aangekomen was je huisje ingepikt door iemand anders, en al je bezittingen zijn weg. Ook had je geen werk...

 

 

 

 

5.                   Kamp Westerbork na de oorlog

 

Twee weken na de bevrijding van kamp Westerbork, kwam een trein vol NSB-ers uit de omgeving Westerbork binnen. Deze mensen kwamen bij opgepakte Duitsers in. Ook zaten er nog wat oud gevangenen. Vanaf 1948 waren er militairen in kamp Westerbork. In de jaren 60 waren er plannen om kamp Westerbork helemaal af te breken. Alleen wisten ze niet wat ze met het voormalig kampterrein moesten. Eerst zou dit een oefengebied worden, maar in 1964 hadden ze een oplossing: er zouden radiotelescopen geplaatst worden.

6.                   Anne Frank over kamp Westerbork

vrijdag, 9 oktober 1942 

Lieve Kitty,                                                                                                  

 

Niets dan nare en neerdrukkende berichten heb ik vandaag te vertellen. Onze vele joodse kennissen worden bij groepjes opgepakt. De gestapo gaat met deze mensen allerminst zachtzinnig om. Ze worden gewoon in veewagens naar Westerbork, het grote jodenkamp in Drenthe, gebracht. Miep heeft over iemand verteld die uit Westerbork gevlucht is. Westerbork moet vreselijk zijn. De mensen krijgen haast niets te eten, laat staan drinken. Er is maar een uur per dag water en een wc en een wastafel voor een paar duizend mensen. Slapen doen ze allemaal door elkaar, mannen, vrouwen en die laatsten en de kinderen krijgen vaak de haren afgeschoren. Vluchten is haast onmogelijk. De mensen zijn gebrandmerkt door hun afgeschoren hoofden en velen ook door hun joodse uiterlijk. Als ’t in Holland al zo erg is, hoe zullen ze dan in de verre, barbaarse streken leven waar ze heengezonden worden? Wij nemen aan dat de meesten vermoord worden. De Engelse radio spreekt van vergassing, misschien is dat wel de vlugste sterfmethode. Ik ben helemaal van streek. Miep vertelt al deze gruwelverhalen zo aangrijpend en zelf is ze eveneens opgewonden...

 

 

Anne Frank

 

 

 

 

 

 

 

7.                   Nieuws rond Westerbork, 2005

 

Herdenking Westerbork begonnen

HOOGHALEN (ANP) - Duizenden mensen lopen dinsdagmiddag mee in een stille tocht ter nagedachtenis aan de bevrijding van doorgangskamp Westerbork, precies zestig jaar geleden. De herdenking in Hooghalen begon met verhalen van oud-kampbewoners en maakten diepe indruk.

Schoolkinderen en andere geïnteresseerden sloten zich aan bij de 168 overlevenden en driehonderd nabestaanden die naar het Drentse dorp waren gekomen.

 

 

Westerbork 60 jaar bevrijd
dinsdag 12 april 2005

Het Nederlands concentratiekamp Westerbork werd vandaag precies 60 jaar geleden bevrijd.

 

Op 12 april 1945 werden 876 gevangenen in kamp Westerbork door het Canadese leger bevrijd. In de Tweede Wereldoorlog zijn door de Duitse bezetters 107.000 joodse Nederlanders en vluchtelingen weggevoerd. Deze mensen kwamen eerst in kamp Westerbork terecht. Van hieruit vertrokken treinen om de joden te deporteren naar vernietigingskampen als bijvoorbeeld Auswitz. Bijna iedere dinsdag vertrok een trein, goederenwagons volgeladen met mensen. Drieënnegentig maal vertrok zo'n transport. 

 

Vandaag wordt dus het bijzondere moment herdacht dat het kamp bevrijd werd. Zo zullen mensen die dit kamp overleefd hebben hun verhaal vertellen. Hierna volgt een stille tocht over het vroegere kampterrein. Leerlingen van een basisschool uit Gieten zullen hierna bloemen leggen op de rails van waaruit vroeger de treinen vertrokken. Prinses Margriet zal bij het herdenkingsprogramma aanwezig zijn. 

 

 

Rondleiding door kinderen
woensdag 9 maart 2005

Geen rondleiding door volwassenen, maar door kinderen! Dat gebeurt vanaf nu in het museum van kamp Westerbork.

 

In het concentratiekamp zaten in de Tweede Wereldoorlog honderdduizenden mensen gevangen. Uitleg over deze periode werd tot nu toe alleen gegeven door volwassen gidsen. Maar dat wordt anders.

Achtste groepers krijgen les om gids te worden. De opleiding duurt één dag. Het is de bedoeling dat de kinderen zoveel mogelijk zélf informatie verzamelen. Door voorwerpen uit het kamp te onderzoeken, bijvoorbeeld. Of door brieven te lezen van mensen die in het kamp gevangen zaten.

Na de lessen moeten de leerlingen als examen hun klasgenoten rondleiden door kamp Westerbork. Als je weet wat daar allemaal gebeurd is in de oorlog, is dat heel indrukwekkend.

Leerlingen die het examen halen, krijgen een diploma. Daarmee mogen ze in schoolvakanties andere kinderen gaan rondleiden. Vanaf mei beginnen de opleidingen. 

 

 

Westerbork

 

8.                   Uitleg bij de foto’s

 

  1. Afrastering
  2. Steen appèl plaats
  3. 102.000 stenen, ook vroegere appèl plaats
  4. “                                                                    “
  5. “                                                                    “
  6. Aardappelbunker
  7. Spoorrails
  8. Gedicht door ene Ralph
  9. Nationaal Monument kamp Westerbork
  10. Achterkant Aardappelbunker
  11. Wachttoren
  12. Strafbarak, hier heeft ook de familie Frank ingezeten
  13. Doek met Westerbork erop
  14. Steen strafbarakken
  15. Barak
  16. De wc’s
  17. Het huis van de kampcommandant
  18. Elke kist is een kamp waar Nederlandse joden zijn heen gedeporteerd.

Kampen:                          Gedeporteerd:                       Doden:

 

Auschwitz Birkenau        60.330                                    56.500

Mauthausen                    1.750                                      1.749

Theresiënstadt                4.870                                      175

Bergen Belsen                3.751                                      1.700

Sobibor                            34.313                                    34.295

 

  1. Vers door: Jan Campert, 1941
  2. Barak van binnen

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                          

 

 

Hallo,                                                                                                                                                           

Ik ben Eline v.d. Meulen en ik zit in groep 8.

Graag wou ik mijn werkstuk over kamp Westerbork houden.

Daarom wil ik aan u vragen of u wat informatie over

kamp Westerbork naar mij toe kan sturen.

Mijn adres is:            xxxxx                           

U zou mij hier een groot plezier mee doen want ik heb

nog niet zoveel informatie. Ook spulletjes en folders

die ik dan mag houden zouden goed van pas komen. Eind          

april moet ik het werkstuk inleveren. Dus de informatie

moet als het kan zo snel mogelijk opgestuurd worden.

 

Groeten, Eline v.d. Meulen

 

 

Hoi Eline,

 

Een heleboel informatie kun je vinden op de site van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Je gaat naar www.kampwesterbork.nl en klikt op het woord Nederlands. Dan verschijnt de Nederlandstalige site, met aan de linkerkant de woorden museum, kamp en monumenten. Onder kamp vind je alle informatie over de geschiedenis van het kamp, inclusief de plaatjes. Verder heeft het Herinneringscentrum een speciaal scriptiepakket voor zowel basis- als voortgezet onderwijs. Daarin zijn naast informatie over het kamp Westerbork ook foto's en tekeningen ed. opgenomen, die je zo kunt uitknippen. Dat scriptiepakket kost 1 Euro, exclusief verzendkosten. Wil je dat pakket ontvangen, stuur dan even een mailtje dat we het moeten opsturen, met daarbij je adres. Zet er even bij of je op de basisschool of het voortgezet onderwijs zit.

 

Ook verwijs ik je graag door naar www.leerlingspion.nl. Op deze website kun je kiezen uit een aantal thema's. Geen kant-en-klare werkstukken, maar een prima startpunt! Geschikt voor basisvorming én tweede fase.

 

Een andere website die je verder kan helpen bij het maken van een werkstuk over de Tweede Wereldoorlog is www.annefrank.nl/werkstukwijzer. Hier vind je naast informatie over Anne Frank ook algemene informatie over de oorlog. Vooral handig voor basisschoolleerlingen.

 

De beste manier om aan je informatie te komen is natuurlijk het Herinneringscentrum Kamp Westerbork of een ander museum over de Tweede Wereldoorlog bezoeken. Je kunt dan de exposities bekijken, in de bibliotheek rondsnuffelen en je vragen direct stellen aan de medewerkers.

 

Als je verder nog vragen hebt, laat het dan maar even weten, dan proberen we je verder te helpen.

 

Succes bij het maken van je werkstuk!

 

Met vriendelijke groet,

 

Patrick Prinsen

 

Educatief medewerker

 

 

 

 

 

 

dit Werkstuk werd online gezet door